معرفی هر فرمت
FBX (Filmbox): فرمت Autodesk از ۲۰۰۶. استاندارد industry برای ۳D animation و VFX. تمام اطلاعات (geometry، textures، animation، rigging، lights، cameras) را در یک فایل ذخیره میکند. binary یا ASCII version دارد.
GLB (Binary glTF): فرمت جدید Khronos Group از ۲۰۱۷. طراحی شده مخصوصاً برای web و real-time applications. compact، PBR-native، single file. در Three.js، Babylon.js، Unity، Unreal native پشتیبانی میشود.
فلسفه متفاوت: FBX برای pipeline studio طراحی شده (Maya → Max → Mudbox → Unity). GLB برای end-user delivery (engine → user device). هر کدام use case خاص.
برای پروژه Sketchfab: GLB معمولاً اولین انتخاب چون Sketchfab native در GLB ذخیره میکند. FBX export شده از GLB است (نه برعکس).
File size - تفاوت چشمگیر
GLB بهطور سیستماتیک کوچکتر از FBX است. مثالهای واقعی:
یک کاراکتر متوسط (۵۰K poly، ۲K textures):
- GLB: ۸-۱۲ MB (compressed)
- FBX: ۱۵-۲۵ MB (uncompressed binary)
یک ساختمان معماری (۲۰۰K poly، ۴K textures):
- GLB: ۲۵-۴۰ MB
- FBX: ۸۰-۱۵۰ MB
صحنه شهری (۱M poly، multi materials):
- GLB: ۸۰-۱۵۰ MB
- FBX: ۳۰۰-۶۰۰ MB
GLB ~۲-۴ برابر کوچکتر. این به دلیل compression Draco (geometry) و KTX2 (textures) embedded در GLB. FBX uncompressed.
برای web/AR: GLB حیاتی. ۱۰ MB load در ۲ ثانیه، ۵۰ MB در ۱۰ ثانیه. user UX معیار اصلی.
Compatibility با engines
Unity:
- FBX: native support از ۲۰۱۰. اولین فرمت که Unity import میکند. animation، rigging، materials کامل.
- GLB: package "glTFast" یا "UnityGLTF" نصب کنید (Package Manager). سپس native support.
Unreal Engine:
- FBX: native support قوی. ۹۵٪ از پروژه Unreal از FBX استفاده میکند.
- GLB: plugin "glTF for Unreal" (Epic رسمی، رایگان). نصب از Marketplace.
Blender:
- FBX: import/export native. اما گاهی issues با animation و materials در round-trip.
- GLB: native در Blender 2.8+. سادهتر و قابل اعتمادتر از FBX.
Web (Three.js، Babylon.js، Model Viewer):
- FBX: نه. browser native نمیفهمد.
- GLB: native. این فرمت متولد شده برای web است.
برای پروژه ساده Unity/Unreal: FBX راحتتر چون native. برای پروژه که web هم هست: GLB single-source-of-truth.
PBR materials - نقطه قوت GLB
GLB از پایه برای PBR طراحی شده. material structure استاندارد: metallic-roughness workflow + emissive + normal + AO. کاملاً portable بین engines.
FBX قبل از PBR طراحی شده. در FBX 2018+ Adobe extension برای PBR اضافه شد ولی support در engines متغیر است. Maya FBX export ممکن است V-Ray material داشته باشد، Unity import آن را فهم نمیکند.
مثال عملی: شما یک کاراکتر در Substance Painter texture میکنید (PBR clean). export به Unity:
- GLB: متادیتای textures درست منتقل میشود. Unity automatic Standard Material میسازد. آماده.
- FBX: textures جداگانه export میشوند. شما باید Unity Material دستی setup کنید (assign Albedo، Normal، Metallic). ۱۰-۲۰ دقیقه manual.
برای workflow modern (Substance Painter → Unity)، GLB سریعتر بسیار. FBX legacy.
Animation و Rigging
این یک نقطه قوت تاریخی FBX است:
FBX animation: standard industry. تمام Maya HumanIK، Mocap data، blendshapes، constraints منتقل میشود. بسیاری از pipelines بزرگ هالیوود FBX-only هستند.
GLB animation: support اساسی. skeletal animation، blendshapes (morph targets). ولی برخی features پیشرفته (IK constraints، expressions) منتقل نمیشود.
برای کاراکتر animated پیچیده: FBX. بهخصوص اگر rig HumanIK یا Maya-specific دارید.
برای کاراکتر animation ساده (walk، run، idle cycles): GLB کاملاً کافی.
Mixamo character + Mixamo animation: هر دو فرمت کار میکنند. Mixamo FBX و GLB هر دو export میکند. برای Unity GLB راحتتر، برای Maya FBX.
Sketchfab specific - کدام بهتر؟
Sketchfab مدل را بهصورت native در GLB ذخیره میکند. سپس export به فرمتهای دیگر میکند:
GLB از Sketchfab: original، optimized، compressed. کمترین file size.
FBX از Sketchfab: convert شده از GLB. file size بزرگتر، گاهی textures جدا. کیفیت یکسان.
OBJ از Sketchfab: سادهترین. فقط geometry + UV. textures جدا. مناسب ZBrush/Blender artist workflow.
USDZ از Sketchfab: برای Apple AR Quick Look و Vision Pro. بسیار optimized. توضیح در AR-Ready Sketchfab.
توصیه: همیشه GLB بخرید (default Sketchfab). اگر engine نیاز FBX دارد، میتوانید در Blender GLB → FBX convert کنید (۲ دقیقه). این بهتر از خرید FBX directly چون یک کپی original-source-of-truth (GLB) دارید.
تبدیل بین فرمتها
گاهی نیاز به conversion دارید. ابزارها:
Blender (free): import یک فرمت، export فرمت دیگر. ۹۵٪ مواقع perfect نتیجه. animation و materials معمولاً منتقل میشود.
Adobe Substance 3D Stager: import GLB، USDZ، FBX. export متعدد. ابزار پروفشنال.
Cesium / glTF Pipeline: command-line tool برای optimization GLB. compress geometry، compress textures. مناسب workflow batch.
RapidCompact: online tool برای optimize/decimate models. file conversion + LOD generation.
برای اکثر کاربران Blender کافی. workflow ساده:
۱. File → Import → glTF (یا FBX، OBJ)
۲. (optional) edit نهایی
۳. File → Export → GLB (یا FBX)
این process زمان حدود ۲-۵ دقیقه میبرد. کاملاً قابل اعتماد.
نتیجهگیری: کدام انتخاب کنم؟
GLB استفاده کنید اگر:
- پروژه web (Three.js، Babylon.js، WebXR)
- AR Quick Look یا Scene Viewer
- Vision Pro Apple (USDZ derivative GLB)
- Unity یا Unreal با package glTF نصب شده
- میخواهید file size کوچک
- workflow modern (Substance Painter PBR)
FBX استفاده کنید اگر:
- legacy pipeline Maya/Max/Houdini
- character با rig پیچیده Maya HumanIK
- Mocap data از سیستم industry
- engine بدون package gltf (Unity legacy)
- compatibility با Mudbox، Mari، classic VFX tools
توصیه عمومی: شروع با GLB. اگر engine یا workflow specific FBX میخواهد، در Blender convert کنید. این یک workflow standardize است که در آینده هم آسان میماند.
Sketchfab خرید: همیشه GLB primary. FBX secondary اگر نیاز داشتید. توضیح خرید در راهنمای Sketchfab.